Doe mee(r) met taal

In de taalontwikkeling van kinderen spelen ouders een belangrijke rol. Maar wat als zij zélf moeite hebben met lezen en schrijven? Professionals – uit het onderwijs, de Bibliotheek of de jeugdgezondheidszorg – kunnen ouders hierbij helpen. In dit deelcongres stond de samenwerking tussen professionals en laagtaalvaardige ouders centraal.

[ Ria van Ras ]

Vijf vragen aan Ria van Ras

Veertig jaar lang gebruikte Ria van Ras talloze smoesjes om haar lage taalvaardigheid te verhullen voor de buitenwereld. Nu is ze de Brabantse Taalheld van 2017. ‘Er ging een wereld voor mij open.’

Heb jij altijd al moeite gehad met taal?

“Ja, op de lagere school had ik er al niets mee. Op de modevakschool maakte ik moeiteloos een bruidsjurk, maar een sollicitatiebrief schrijven ging mis. Die kreeg ik altijd terug vol rode strepen en ik besloot niet meer te schrijven.”

Hoe deed je dat dan?

“Ik had zoveel smoesjes. Als de kinderen ziek waren, fietste ik naar school om het te melden. Dan hoefde ik geen briefje te schrijven. Ik deed alles mondeling.”

Wanneer veranderde dit?

“Ik raakte mijn stem kwijt en moest briefjes schrijven die niemand kon lezen. De huisarts stelde voor om iets aan mijn taalvaardigheid te doen. Zo kwam ik bij het ROC terecht en ontdekte ik dat ik niet de enige was.”

En toen?

“Ik leerde lezen en schrijven, er ging een wereld voor me open. Ik telde ineens mee. Ik hoef niet meer af te gaan op wat anderen mij vertellen, maar kan zelf informatie zoeken en mijn mening vormen.”

En nu ben je de Taalheld van Brabant.

“Ik werd gevraagd als ambassadeur van de stichting ABC, die strijdt tegen laaggeletterdheid, en nu ben ik zelfs Taalheld. Ik wil heel graag aan anderen overbrengen dat het de moeite waard is om je taal te verbeteren.”

[ Max Herold ]

Positief

Max Herold vroeg de deelnemers aan deze sessie op welke activiteit zij trots zijn.

‘Andere startvraag, andere conclusie’

“Ik wil jullie vandaag meegeven hoe belangrijk het is om de focus te leggen op wat je wél kunt. Ik ken een verhaal over een ziekenhuis waar de prestaties van de afdeling Chirurgie onder de loep werden genomen door twee onderzoekers. Eén van hen legde de nadruk op alle zaken die niet lekker liepen en verdiepte zich in hoe dat kwam. De ander keek juist naar wat er wel goed ging. Na afloop konden ze niet geloven dat ze onderzoek hadden gedaan in hetzelfde ziekenhuis. Wie begint met een andere startvraag, komt uit op een andere conclusie. Dus in plaats van het negatieve te benadrukken, is het juist waardevol om het om te draaien en je af te vragen: wat loopt er goed en hoe kunnen we daar meer van maken?”

Max Herold, organisatieadviseur bij de Rijksoverheid

[ workshop samenwerken met laagtaalvaardige ouders ]

Docenten, investeer in de samenwerking met ouders

Leraren in het basis- en voortgezet onderwijs moeten investeren in de samenwerking met laagtaalvaardige ouders. Hoe? Dat vertelden Mariëtte Lusse en Martine van der Pluijm (beide van de Hogeschool Rotterdam) tijdens hun workshop.

Een docent van groep 3 en een moeder zitten tegenover elkaar aan tafel. Het voortgangsgesprek begint. Hoewel, gesprek? De docent begint een lange opsomming van alle zaken die niet lekker lopen bij de leerling in kwestie. En daarna roept ze nog even waar de moeder zichzelf kan aanmelden om haar eigen taalvaardigheden te verbeteren. ‘Heeft u het begrepen? Ja? Mooi!’

Herkenning

Laten zien hoe iets niet moet, werkt vaak heel verhelderend. Na het zien van het filmpje waarin deze scène werd nagespeeld, weten de onderwijsprofessionals in de zaal precies wat eraan mankeert. “De docent praat tégen de ouder in plaats van mét haar.” En: “Ze leeft zich niet in en vraagt ook niet naar hoe het kind thuis is.” Toch herkennen de meeste aanwezigen dit soort gesprekken wel uit hun dagelijkse praktijk.

Maak vroegtijdig kennis

Daarom benadrukken Mariëtte en Martine het belang van een goede samenwerking met ouders. “Zorg dat ouders zich welkom voelen op school en maak vroegtijdig kennis met ze. Zo vorm je een beeld van de thuissituatie en leg je de basis voor het aangaan van samenwerking. Focus daarnaast op de dingen die goed gaan, probeer die verder uit te bouwen en ondersteun ouders in hun rol.”

Flinke investering

Het opbouwen van een solide samenwerkingsrelatie vergt een flinke investering van docenten. Dat geven Mariëtte en Martine direct toe. “Sommige scholen zijn er huiverig voor. Maar het belang van een goede samenwerking met de ouders valt niet te ontkennen. Dus doe een poging. Pak desnoods de telefoon voor een gesprek met een ouder, dat is al veel beter dan een voorgenomen gesprek waar uiteindelijk niets van komt.”

[ workshop De stem van laagtaalvaardige ouders ]

Hoe leg je contact

De stem van de laagtaalvaardige ouders hoor je niet altijd even goed. Hoe zorg je ervoor dat zij juist wel gehoord worden? Het regende tips tijdens de workshop De stem van de ouders.

Jouw beste tip wordt beloond. Wat is je beste welkomstgebaar voor een nieuwe (vermoedelijk laagtaalvaardige) ouder?, stond er op het briefje dat deelnemers bij binnenkomst van deze workshop in handen kregen. “De winnaar krijgt als eerste onze publicatie De stem van ouders, voor succesvolle samenwerking overhandigd”, leggen Heleen Versteegen en Karin Hoogeveen van onderzoeks- en adviesbureau Sardes uit. “Het gaat dus om de eer.”

Te weinig betrokken

De beste adviezen over hoe om te gaan met ouders komen van ouders zelf. Arline Spierenburg, thema-adviseur bij Ouders & Onderwijs, vertelde daarom over Staat van de Ouder, het dit jaar uitgevoerde onderzoek onder ouders met schoolgaande kinderen. Hieruit blijkt dat bijna de helft van de ouders zich door de school te weinig betrokken voelt bij het onderwijs van hun kind. “Ze vinden het contact met de school spannend, ze zijn onzeker en bang voor de mogelijke gevolgen”, vertelt Arline. “We merkten ook dat hun eigen schoolervaringen van invloed zijn: wie zelf geen goede schooltijd heeft gehad, om wat voor reden dan ook, blijft later in contact met de school van de kinderen ook angstig.”

Twee winnende tips

Hierna mochten de deelnemers zich in groepjes over verschillende cases buigen. De temperatuur is de zaal liep aardig op. Na het uitwisselen van ervaringen was het tijd voor de prijsuitreiking. Er bleken twee winnende tips te zijn: Ik zou zeggen: “Fijn dat u er bent, want leren doen we samen en ik leer graag van u” en Vraag ernaar wat het kind goed kan, waar de ouder trots op is. Zo kun je op een positieve manier het contact opbouwen. “Deze twee tips omvatten precies de essentie”, aldus Heleen. “Zorg ervoor dat ouders zich welkom voelen en focus op het positieve. Dan wordt die stem van de ouder ook echt gehoord.”